چند کلامی از ایلات ممسنی:

طیق نظریات تاریخی گروهی از مورخان ساکنان قدیمی ممسنی از اقوام کرد جبل السماقی کشور شام(سوریه)بودند که پس از به قدرت رسیدن اتابکان لرستان بزرگ-به لرستان مهاجرت کردند.مولف فارس نامه ناصری زمان استیلای ممسنی ها را بر شولستان اواخر سلطنت صفویان می دانند...

اما شواهدی هست که پس از حمله افغان در سال 1136ق به شولستان و غارت و کشتار مردم گروهی که در یاسوج –باشت-رستم و ... بودند به شولستان مهاجرت کرده و نام آنرا ممسنی گذاشته اند...

*(شولستان نام قدیمی ممسنی در محل فهلیان کنونی)*

ایل بکش:

وجه تسمیه بکش را که یک اسم باستانی است می توان مشتق از واژه ی بهکیش(به دین)دانست.

محدوده جغرافیایی ایل بکش به روشنی مشخص نیست ولی به اعتبار روایات محلی این ایل که در قدیم به صورت کوچرو تامین زندگی می کرده است.مناطق بیضا و همایجان و بخشی از محدودهی کنونی ایلات جاوی را ییلاق و نورآباد(نوبندگان)تا ماهور میلاتی را قشلاق خود داشته است فارس نامه ناصری خوبیار خان را کلانتر قدیمی ایل بکش می داند و از تیره های اصلی این ایل:آل میر(آل امیر)-بابر سالار(بابا سالار)-علی وند(عالیوند)-کواراکانی(کرایی)-و تیره ای به زبان امروزی ممسنی به نام عمله میتوان نام برد...

فرهنگ جغرافیایی ایران مرزهای این ایل را از شمال به کوه ناپاک و قلعه سفید از جنوب به ارتفاعات ماهور میلاتی از خاور به کوههای دشمن زیاری واز باختر تقریبآ به رودخانه کتی کور منحصر می باشد.

تواریخ مختلف بر نقش اساسی این ایل در فرهنگ و مذهب فارس اشاره می کنند.آنان از قدیم در حکومت فارس نیز نقش داشتند ذکر میشود که چند نفر از این ایل در قدیم از افسران نظامی هخامنشیان بوده است.

تواریخ مختلف نیز به نقش بکش در به قدرت رسیدن کریم خان زند و شکست مخالفان وی خصوصا محمدحسن خان قاجار اشاره می کند.لازم به ذکر است دختر میری خان عالیوندی(کلانتر قدیمی ایل بکش)همسر زکی خان برادر کریم خان زند بود...

ایل جاوید:

از ایلات قدیم لر ممسنی در دوران شاه تهماسب صفوی در جوار سه ایل بزرگ: بکش رستم شول بنی خالد در نواحی بیضا بنو همایجان و شعب باشت کهگیلویه سکونت داشته اند...

مرزهای آن در قدیم(به حالت کوچرو زندگی می کرده اند)به نواحی گرمسیری ماهور میلاتی و در تایستان تا مناطق بیضا و بنو و اردکان و همایجان چراگاه داشته اند...

فارسنامه ناصری کلانتر قدیمی ایل را باقر خان یا(یوزباشی باقر خان)می داند.باقر خان جد چهارم محمد علی خان جاویدی است.از خوانین شایسته این ایل در قدیم می توان به عباس خان اشاره کرد.خانواده های جاویدی و وکیلی در فیروزآباد از بازماندگان او می باشند....

ایل دشمن زیاری:

از شاخه های کشتاسبی ایلات دشمن زیاری استان کهگیلویه و بویر احمد می باشد که احتمالآ در اواسط حکومت صفویه از دیگر شاخه های گرشاسبی الیاسی و گشتاسبی و باور دنایی جدا شده و همراه ایلات ممسنی به ناحیه شولستان در منطقه تیر مردان که بعدها دشمن زیاری نامیده شد سکونت گزیده اند...

مردم این طوایف چه در کهگیلویه و چه در ممسنی جد مشترک خود را علا الدوله عضدالدین ابوجعفر محمدبن دشمن زیار دیلمی از آل کاکویه میداند که وی حکومت ایالات: یزد اصفهان لرستان را در دست داشته است.مرزهای قدیمی آن همین مرزهای کنونی است.بجز بخشی که در حال حاضر جز منطقه کوهمره سرخی است.این طایفه مردان شجاعی داشته است که از جمله آنان میتوان به اسدالله خان اشاره نمود.وی در اواخر حیات خود که مصادف با جنگ جهانی اول بود مدرسه چهار کلاسه ای بنا نهاد.از جمله شاگردان این مدرسه چند نفر از محترمین بویر احمد از جمله:نصیربهادر تامرادی و از ممسنی ملا جیبا کرایی و ملا بندر شهرویی و ملا ناصر جاوی بود.سالم خان دشمن زیاری نیز در زمان خود دارای کتابخانه بوده است...

ایل رستم(شهرستان رستم):

یکی از ایلات مستقل ممسنی می باشد.که همراه دیگر ایلات ممسنی از ناحیه های کهمره کاکان بویراحمد به نواحی تنبوک موردستان(پشت کوه رستم) مهاجرت کرده اند.

فارسنامه ناصری این ایل را دارای دو بخش سردسیری و گرمسیری می داند.

محدوده ی این ایل به شرح زیر می باشد:

از شمال به ارتفاعات سرتنگ تامرادی و سرگچینه-از خاور به ارتفاعات رود بشار و از باختر به کوههای باشت و باوی و از جنوب به رودخانه فهلیان.این منطقه دارای اثرات فرهنگی و تاریخی زیادی می باشد.از واقعیتهای تاریخی آن می توان به جنگ تا مرادی اشاره کرد.اهالی رستم نیز از مخالفان اصلی معین تجار بوشهری یوده اند و مشکلات زیادی را برای بوشهری که خود را مالک ممسنی می دانست به وجود آوردند.

آخرین کلانتر ایل رستم حسینقلی خان بوده که همراه پسر خود جعفرقلی خان و چند تن از خوانین ممسنی و بویراحمد در سال 1341به اتهام مخالفت با قانون اصلاحات ارضی اعدام گردید.

*لازم به ذکر است علت اینکه در تواریخ هر یک از چهار طایفه ممسنی ایل نامیده شده اند شاید کوچرو بودن این طوایف بو ده است(در ضمن طوایف ترک و عرب نیز در ممسنی وجود داشته اند که در پستهای بعدی به آنها اشاره خواهیم کرد......*