سعید چوبینه - از گذشته های دور یادگارهای فراوانی برای
ما بجا مانده که هر یک از ما در مواجهه بااین یادگارها گاه
بسیار بی تفاوت بوده ایم و آنها را با دیده ی تمسخر
نگریده ایم . حال آنکه همه واقف به این نکته مهم می باشند
که مسیری که گذشتگان ما پیموده و آزموده اند ¸به مثابه ی
میراث فرهنگی قوم و یادگارهای چند صد یا هزار ساله قوم و
تبار ماست . قطعا این گنجینه ی زوال ناپذیری است که
شالوده ی آثار معنوی و کاخ باشکوه زیبایی های بشریت به شمار می آیند.
ما نیز از این قوم و ایل و تبار بوده ایم . ما نیز وارثان امروز و پاسبانان فرداییم.
یکی از میراث های بر جا مانده از قوم لر ممسنی (شهری در جنوب غربی ایران و بخشی از لرستان جنوبی) چگونگی جدا کردن دانه از کاه آن یا در اصطلاح خرمن کوبی بوده است.
کشتگران پس از آن هنگام که عملیات دشوار کاشت و داشت را پس از دشواریها ی فراوان به پایان می بردند و هنگامه ی برداشت می رسید ¸ به صورت خانوادگی و گروهی با داس شروع به بریدن خوشه های گندم یا هر محصول دیگر می نموده و دسته دسته آنها را درو می کردند و به کناری می گذاشتند .
همه موظف بودند در یک راستا و به از یک نقطه ی خاص شروع کنند و همگام با هم به جلو روند. این حرکت به آن دلیل که فرد باید در حالت نشسته یا در حالت خمیده چنین عملیاتی را انجام می داد بسیار طاقت فرسا و پر زحمت بوده خصو صا در زمانی که هنگامه ی برداشت مصادف با فصل گرما می بود.
البته ترانه های مخصوص چیدن محصول که اغلب گروهی خوانده می شد موجب رفع خستگی و افزایش سرعت درو و چیدن می گردید .
افرادی که توانایی کمتری داشته و یا اغلب کودکان پشت سر خوشه چینان به جمع آوری خوشه ها اقدام و آنها را در محلی که قبلا برای جمع آوری خوشه ها یا به اصطلاح خرمن ¸آماده و تمیز و مسطح شده بود جمع نموده و به شکل منظم و بافه بافه روی هم چیده می شده اند .
پس از این مرحله و اتمام خوشه چینی ¸نوبت به حمل خرمن به مکانی که در اصطلاح جا خرمنی نامیده می شود می رسید ¸ برای این کار دسته های بزرگی از خوشه ها را بار حیوانات باربر از جمله الاغ و قاطر و اسب گذاشته و به جا خرمنی انتقال داده که این عملیات بنه کشی نامیده می شود .
جا خرمنی که باید محلی صاف و مسطح باشد قبلا جاروب و تمیز می گردد . بافه های محصول را حال جهت جدا نمودن دانه از غلاف آن روی جا خرمنی گذاشته و نوبت به کوبیدن آن می رسد. الاغ یا گاو یا قاطر را توسط وسیله ای که آنها را در کنار هم و هماهنگ با هم قرار می دهد بسته و از روی خرمن عبور می دهند . البته باید توجه نمود که طی این مرحله بسیاری از نکات بهداشتی و نظافتی نیز رعایت می شده و نسبت به این امور بی تفاوت نبوده اند. در این حین شخص یا اشخاص دیگری که در کنار ایستاده اند غلاف هایی که دانه از آنها جدا شده بیرون آورده و غلاف های پر را جایگزین می نمایند. این عملیات بسیار طاقت فرسا و زمان بر بوده تا جایی که همه ی دانه ی محصول از غلاف جدا می گردید و سپس دانه های محصول به جا مانده را که با غلاف های خرد شده همراه بود باید جدا می نمودند.
جدا نمودن دانه از کاه موکول به وزش باد بوده و به محض باد کشاورزان با سپاس ایزد یکتا و صلوات از آن استقبال کرده و بر شدت کار خود می افزودند. پس از پایان خرد کردن محصول و جدا کردن دانه آن را به شکل تپه ای بیضی شکل در وسط خرمن جمع کرده ¸با نوشتن کلمات الله ¸محمد و علی آن را زینت داده و آماده ی برداشت می کردند .
از باورهای مذهبی کشاورزان این منطقه در خرمن کوبی این بوده که آنها در هنگام خرد کردن محصول ¸وارد شدن افراد جنب را موجب بی برکتی محصول می دانستند . عملیات خرد کردن محصول با نام خدا شروع می شده و تا پایان کار صلوات بر نبی خاتم و معصومین و بیزاری از شیاطین همواره ذکر زبانشان بوده است .
از آنجا که کاشت و برداشت محصول کشاورزی بیشتر به کمک چند نفر انجام می گرفت ¸در سر خرمن سهم هر کس مشخص و تقسیم سهم هریک به دست کیال با ظرف مخصوص کیل صورت می پذیرفت . کیال با خواندن دو رکعت نماز و دعا برای محصول ¸شمارش را به این شکل آغاز می کرد :
( اول به نام خدا ¸اول و آخر هر دو خدا ¸الله و محمد و علی ¸چاره ساز خدای بی منت ¸پنج پنجه ی مرتضی علی صلوات ¸شش هزار بار بر خواجه ی کاینات صلوات ¸رزق آمد و شیطون رفت ¸یا پنج تن آل عبا ¸هفت آمد و هشت رفت ..... )
در بین این گفته ها که به صدای بلند و یکنواخت خوانده می شد اعداد نه و سیزده بکار نمی رفت و گفته می شد افزون از هشت یعنی نه ¸و افزون از دوازده یعنی سیزده . و پی در پی صلوات فرستاده می شد . مجموع کیل ده ده شمارش و هر ده دهی به اسم پیغمبر و ائمه ای خوانده می شد که بسیار دلنشین و آهنگین است.
با توجه به همین باورهاست که امروزه هم در ممسنی اگر کسی در مسیر راهش تکه نانی بر زمین ببیند آن را بوسیده و در گوشه ای امن قرار می دهد تا پایمال نشود.
