پيشينه تاريخي :
بنا به اسناد و کتب تاريخي و کاوشهاي باستانشناسي و نظريه‌هاي مردم شناسي سابقه تاريخي شهرستان ممسني به سه بخش منفک مي‌گردد.
الف) دوران قبل از تاريخ ب) دوران تاريخي ج) دوران اسلامي
نام قديمي اين شهرستان در بدو تشکيل انزان يا انشان و انبوران و نوبندگان سپس شولستان و در اواخر سلسله صفوي به ممسني تغيير نام يافت.
زبان: گويش مردم ممسني لري مي‌باشد که قرابت آن به دوران ساساني برمي‌گردد. و اهالي بخشهاي مرکزي-دشمن زياري و رستم و قسمتي از بخش ماهور ميلاتي به اين زبان تکلم مي‌کنند.
زبان ترکي: بخشي از ايلات و عشاير بخش ماهور ميلاتي با آن تکلم مي‌کنند که تيره‌هايي از ايل بزرگ قشقايي در قالب دو طايفه کشکولي و دره شوري مي‌باشند.
زبان عربي: ساکنين دو روستاي عرب خنيمه و خاکک در دهستان رستم 2 به زبان عربي تکلم مي‌کنند و همچنين به لهجه لري هم تسلط کامل دارند.
فرهنگ: ممسني متشکل از چهار طايفه دشمن‌زياري، رستم، جاويد، بکش با فرهنگ طايفه‌اي و عشيره‌اي اعتقادات عميق مذهبي و ديني توام با آداب و رسوم و سنن نيک چند هزار ساله از ويژگي‌هاي اساسي اين فرهنگ است. روحيه غالب در اين شهرستان عبارتند از سلحشوري، مهمان‌نوازي، شجاعت و دليري توام با صفا و صميميت روستايي با عرف و عادتهاي جمعي و سنتي
مشاهير و شخصيتها:
مرحوم سيد مير محمود شولستاني (عالم)،مرحوم اميرشرف‌الدين علي بن حجه‌الله حسني حسيني طباطبائي شولستاني (مجتهد)، مرحوم علامه آقا سيد ابوطالب شولستاني، مرحوم آقاي سيد زين‌العابدين طباطبائي عالم، ممتاز شولستاني(شاعر)، مرحوم رفيع‌الدين شولستاني (خوشنويس و عالم)، مرحوم محمد بن حسن شولستاني (عالم)، مرحوم آيت‌الله آقا سيد محمد ابطحي حسيني فهلياني، مرحوم ابوعبدالله محمد بن يعقوب‌الغازي نوبند جاني دانشمندي از طايفه بکش، مرحوم ظهير فارسي ابوالمعالي عبدالسلام بن مسعود بن احمد فيلسوفي از طايفه دشمن‌زياري، مرحوم ابوالحسن فرزند عبدالواحد پسر محمد الجويجاني (جويجاني) از طايفه جاويد (دانشمند)
ويژگي تاريخي:
سرزمين ممسني از نقاط تاريخي و باستاني، مهد تمدن ايران و بخشي ازانشان يا انزان پايتخت کورش کبير آوردگاه تمدنها و اقوام مختلف در طول تاريخ بوده است. آثار و دست نوشته‌هاي بجا مانده از هزاره سوم تا هشتم قبل از ميلاد حاکي است که ممسني از مناطقي است که اولين جرقه تمدن ايراني زده شد و مشاهير و عالمان و بزرگان ممسني حافظ و امانتدار اين مواريث ارزشمند بود.
از جمله تمدنها و آثار تاريخي به جا مانده، نقش کورنگون مربوط به دوره ايلام، گوردخمه سنگي فهليان مربوط به دوره مادها، قبل از ميلاد حاکي است که ممسني از مناطقي است که اولين جرقه تمدن ايراني زده شد و مشاهير و عالمان و بزرگان ممسني حافظ و امانتدار اين مواريث ارزشمند بود.
از جمله تمدنها و آثار تاريخي به جا مانده، نقش کورنگون مربوط به دوره ايلام، گوردخمه سنگي فهليان مربوط به دوره مادها، گوردخمه داودختر، ته ستونهاي هخامنشي روستاي سروان، آتشکده ميل اژدها مربوط به دوره اشکانيان، نقش برجسته بهرام گور، شهر توج، شهر نوبندگان و شهر خوبدان مربوط به دوره ساساني مي‌توان نام برد.

منبع : صدا و سیمای فارس