گفت یونجه کوچو مو کوچو#کشاورزون پار تی ایسو ینجه نکشتن ایچو# وجاش هندونه کشتن#داغ ینجه و دل خر لشتن# و "جونگون"امر الله#و عشق نیسان سایپا# حسین ملا جانی#وعشق تراکتور رومانی# کر خانمی خداخواست#حونه لوکس من شهر ایخواس# "خلاصه ماه ها گذشت... هندونه یل در اومه#یهو نرخل دومن اومه# آرزول و باد رفت#کری بی ینجه شاد رفت#

سخن تازه از نوروز گفتن دشوار است.نوروز قرن های دراز است بر همه جشن های جهان فخر می فروشد. نوروز تنها فرصتی برای آسایش، تفریح و خوشگذرانی نیست. آن هنگام که مراسم نوروز را به پا می داریم، گویی خود را در همه نوروزهایی که هر ساله در این سرزمین بر پا می کرده اند، حاضر می یابیم.

«مدیریت لـــــوری»، عید سعید نوروز را به تمامی مردم ایران بخصوص لـــر زبانان تبریک عرض می نماید و سالی خوش و پر بار را آرزو می نماید .

پاسخ به نظرات بازدید کنندگان :

در آخر سعی داریم از بازدیدکنندگان عزیزی که به نحوی ما را مورد لطف قرار داده و از مطالب سایت ما ابراز رضایت مندی دارند تشکر کنیم و تاثیر انتقادها و پیشنهادهای ارزشمندشان را در ارائه هرچه بهتر مطالب سایت لوری فراهم نماییم تا باز هم از نظرها و پیشنهادهای موثر آنها بهره مند شویم.

همچنین قدردانی داشته باشیم از نورآبادی های عزیزی که به سایت خودشان توجه زیادی دارند بخصوص از بچه محلهایی که بیرون از محل زندگی می کنند و از همان فاصله دور شاهد توجه بیکرانشان به سایت لوری هستیم و با جمله ها و نظرهای ارزشمند خود بیش از پیش در ارائه هرچه بهتر مطالب سایت ما را یاری می دهند . 

در اقصی نقاط منطقه ی ممسنی به رقص جنگنامه ¸ ترکه بازی گفته می شود . این رقص مردانه یکی از رسوم کهن و متداول منطقه ی  لر نشین ممسنی بوده است که از دیرباز از نسلی به نسل دیگر انتقال یافته و به شکلی که تا کنون در منطقه ی ممسنی باقی مانده است .

شاید زمان شکل گیری این رقص از دوران ماد و هخامنشی پا فراتر نهد و مرتبط با حکومت های ملوک الطوایفی سومر و اکد و عیلام و حکومت ساتراپی انزان در منطقه ی ممسنی بوده باشد .

رقص ترکه بازی سمبل خشونت ¸ شور و هیجان بوده و انجام آن یادآور حماسه ها و رشادتها و دلیری ها و تهور در صحنه ی کارزار می باشد .  

احتمال دارد این رقص یادگار صحنه های کارزار اعصار گذشته در میدان رزم تن به تن بوده باشد که چوب بلند یا پایه به مثابه ی نیزه و سپر و چوب کوچک یا ترکه به عنوان شمشیر جهت حمله و دفاع به کار می رفته است و بعد ها به عنوان یک بازی نمایشی  و پر تحرک بین قبایل یکجانشین و عشایر کوچنده ی ممسنی جایگاه خود را یافته باشد .

قوانین این بازی بدین طریق است که ضارب باید از زانو به پایین پای رقیب خود را هدف گیرد و بوسیله ی چوب نازک یک متری ¸اگر بتواند ضربه ی خود را به پای حریف وارد سازد ¸در صورتی که....

در «نورآباد ممسني» هنگام فرا رسيدن زايمان، ابتدا همسايگان ماماي محلي را خبر مي كردند، اگر زن زائو درد داشت ولي درد اصلي زايمان شروع نشده بود مقداري شيره انگور و روغن حيوان را با فلفل سياه مخلوط مي كردند به او مي دادند تا به اصطلاح دردش تند شود، سپس ماما شكم زن را با روغن حيواني مالش مي داد و مقداري گل را داغ مي كردند و تاوه اي روي آن قرار مي دادند تا زن زائو روي آن بنشيند، ماما پشت سر زائو مي نشست و زن ديگري رو به روي او و شانه هايش را مي گرفت سپس شيشه اي خالي به دست زائو داده و به او مي گفتند كه در آن بدمد تا اين امر باعث تسريع در امر زايمان گردد. زماني كه سر بچه پيدا مي شد ماما پارچه اي را در دست مي گرفت تا نوزاد را در آن بپيچاند. از طرفي زني كه رو به رو نشسته بود با يك دست بالاي شكم او را مي گرفت تا جفت بالاتر نرود. پس از متولد شدن بچه، ماما سه انگشت از جفت را نگه داشته و از آن به بعد قيچي مي كند، پس ناف بچه را با ريسمان سياه و سفيد مي بندد و آن گاه جفت را از شكم خارج كرده و در زير خاك چال مي كنند. معمولا براي زودتر متولد شدن بچه سوره مريم را مي خوانند. سپس دواي گرمي به نام «زيره تو» درست مي كنند.

اين دوا از آرد روغن، زردچوبه، دارچين و زيره تهيه مي شود. در اين منطقه تا 12 ساعت پس از تولد بچه هيچ چيز به او نمي دادند حتي شير يا آب.
پس از 12 ساعت، داروي گياهي به نام «گينه» را كه تلخ و بد طعم است مي جوشانند و مقدار كمي از آن را به بچه مي دادند تا شكمش پاك و تميز شود. پس از تولد نوزاد در گوش او اذان مي گويند، اين كار را پدربزرگ و گاهي سيد محل انجام مي داد. اسامي نوزادان را معمولان از اسامي ائمه و گاهي از اسامي شاهنامه انتخاب مي كنند.
در اين منطقه زنان را در روز سوم، هفتم، دهم و چهلم به حمام مي برند، البته در روستاي تير تاج زني را كه پسر زاييده در روز دهم و زني را كه دختر زاييده روز هفتم به حمام مي برند.
در روز چهلم ماما به همراه يكي از اطرافيان، مادر و بچه را براي ريختن آب چله به حمام مي برند و 40 عدد ريگ را درون ظرف آب مي اندازند و آن را روي سر زائو مي ريزند. اين كار را معمولان با پياله مسي انجام مي دهند.
در روستاي عرب خاكك چهل تا كاسه پر از آب مي كنند و در ديگي مي ريزند و سپس آن را روي سر زائو مي ريزند و چنين مي خوانند:
چهل مار و موري و عقرب گاو و گوسفند ودر
چهله بدر چهله بدر چهله چهل روزه ودر
پس از آن زائو را مي خوابانند و با روغن، تمام بدن او را ماساژ مي دهند و در ضمن از آب چله به روي پسر بچه هم مي ريزند.
كر زئون
در بين لرهاي منطقه رسم است كه اگر زني پس از چند دختر صاحب پسري شود جشن و پايكوبي مي كنند و گوسفندي را قرباني مي كنند و آن را بين اهالي محل تقسيم مي كنند. در اصطلاح محلي به آن كر زئوني يا پسر زائوني مي گويند. البته در خانواده هاي ثروتمندان عشايري اين جشن با تجملات بيشتر و در خانواده اي كم درآمد با تجملات كمتري برگزار مي شود.
اعتقادات و باورها
مردم معتقدند كه آل، يك زن با هيبت ترسناك است كه به سراغ زنان زائو مي آيد و جگر زائو را با خود مي برد و يا به بچه اش آسيب مي رساند. براي جلوگيري از آل زدگي
_ زن زائو را تا چهل روز تنها نمي گذاشتند.
_ تكه اي نان و قچي بالاي سر او قرار مي دادند.
_ نعل اسب را در زير چاله اي قرار مي دادند، پس تكه اي آهن ربا روي آن قرار مي دادند.
_ با نخ سياه و سفيد ناف بچه را مي بستند.
_ مقداري جو جلوي اسب كه در خانه زائو قرار داشت مي ريختند.
_ ديگي پر از آب مي كردند و در زير ننوي بچه قرار مي دادند.
_ لنگه كفشي پيش زن زائو مي گذارند.
_ زماني كه بچه متولد مي شود، اجازه نمي دهند فرد خسته به روي او وارد شود چون معتقدند بچه فم (Fam) مي شود، براي اين كار زماني كه مردي اسب سوار با قطار تفنگ وارد مي شد، دم در خانه مي نشست، بچه را از زمين بلند مي كردند و به طرف مي بردند گاهي اين كار را تا سه بار تكرار مي كردند.
_ در روستاي ميشان زماني كه بچه اي متولد مي شود تا چهل روز اجازه نمي دهند هيچ فردي وارد خانه شود، اگر شخصي خسته ناخودآگاه به روي بچه وارد شود به نيت از بين بردن خستگي، مگس را در زير پا له مي كردند.
_ در روستاي شهنه اگر شخصي خسته وارد خانه مي شد، پشه را مي گرفتند، آن را له مي كردند با شير مادر قاطي مي كردند و مقداري از آن را در دهان بچه مي ريختند.
باورهايي در مورد تحقيق جنسيت جنين
_ ماري را كشته آن را از بالا به پايين پرتاب مي كنند اگر با شكم به زمين بيفتد بچه پسر است ولي اگر با كمر به پايين پرت شود دختر است.
_ اگر بچه پسر باشد درست راست شكم مادر است و اگر دختر باشد درست چپ.
_ گوسفندي را تميز مي كنند و با كارد آن را دو قسمت مي كنند، اگر سر استخوان فك آن گوشت باشد دختر است و گر نباشد پسر است.
_ اگر كمر زن صاف باشد پسر و اگر انحنا داشته باشد جنينش دختر است.
_ اگر مادر باردار شيريني بخورد بچه اش پسر است و اگر ترشي بخورد دختر است.

    سرزمین باستانی سیستان،خاستگاه  خاندان رستم قهرمان نامدار ایران ،در تاریخ ایران زمین جایگاه ویژه ای دارد.ممسنی ها كه خود را وارثان بلافصل رستم می دانند،از دوران سلسله كیانی متعلق به عصر حماسی تاریخ ایران تا عهد ملوك كیانی حاكم بر سیستان،كه از زمان یعقوب لیث صفاری تا  زمان قاجار بر سیستان حكومت می كردند،ازمرزداران و مدافعان این بوم و بر بوده اند. 

    طوایف مختلف ممسنی تبار ساكن در سیستان و بلوچستان ایران ،به زبان های  بلوچی و سیستانی سخن می گویند.ایل ممسنی یا محمد حسنی  مستقر در بلوچستان پاكستان به زبان های بلوچی ، براهویی و اردو، و ممسنی های جنوب افغانستان به زبان های بلوچی،فارسی و پشتون  صحبت می كنند.

یه پیرمِرد مِن گرمای تاوِسون داره ایخَنده:

هر روز یه سموری اِیا من ده. حقیقتش سمور اِیا من قبرسون. اما بخترین قسمتِ ده ، همو قبرسونشه. اَر بِخَیم حساب کنیم ده ،قبرسونه و قبرسون ده یَه. سمور هر رو( روز) گپو تر ایابو. پریگ اومَه مِن ده. وَش خواهش کِردیم بِیو تا وزنت کنیم. وَش گفتیم مهلی دلمو ایخو بدونیم چَن کیلویَی. سمور هم قبول کِه. و َ نظرُم که بخترین ، سمور مال ده ایمانه.  رابطهَ ی ما و سمور،  اولش یه رابطه ی همزیستی خوبی بی . و نظرم و ای رابطه ایگون همسفرگی .اما و نظرم هم غلط گوفتم.( ر.ک. و یکی و کتابل  زیست شناسی ). ایما مرده ایکردیم و خاک ، و سمور ایومه ایخَردِشو. ایما نَف نیبردیم ولی ضرر هم نیکردیم.بعیَن سمور اومه یه قرارداد بَی ایما بَهس.  ریش سفی یل ده گوفتن بخترین قرارداد مِن طول تاریخ ای دِه گندو ، هم اِ ی قرارداده. یه ریش سفی لونجِشَه یه لتی که . هَنی مِن ذهنمه که بقیه خارِش کِردن. قرار داد چه منش نوشته بی؟؟

: گِی سگ مِنِش نوشته بی. نوشته بی ، هر وختی سمور اومه مِن دِه ، و مِن او چن رو کسی نمرده بی ، باید یه بچه ی کوشکلو–نه وَ سمور ( طبق اصل چهارم قرارداد) بدیم . خوایا پِ خمو کم بَیبَختی داشتیم .

و شانس ایما وختی قرارداد نوشته وابی هیشکه نمرد. باور کنین یه چندتا پیرمرد گَورَه  من ده بِبِن که بَی یه فرتی و گیر بَیَن. اما قراردادَ که نوشتن رنگ و ریشو اومَه و جا.

www.loori.ir

هنی منتظرین ای داستانه ادامه بِیوم؟؟

باشه یه چن سطر ادامه اِیوم :

سَی رضا رَه و من حونه ش، که اخر ده بی، یه ترازینی آوِه. سمور یه نفرینه مسئول ترازین کِرد. سَی رضا ناراحت وابی گوفت که ترازین مال خشه  وَ او دوره ی نَها  دو قرش اَسَشه.  باید ترازین مِن حونه ی خُش بو. سَی مَحمَی وَش گُو : کِه دَ آبرومونه نبر تََی ای سمور. سَی رضا اوسو مهلی ایره وَ شهر.همه قبول کِردِن ترازین مِن حونه ی کُر کا یوسف بو که وسط ده یه. تا هم سمور خهسش نوابو هم مردم زیتر بترن بیان سَیل کنن سمورَ وختی ایروه مِن ترازین .ولی یُنَه سی ککایل عرض کنم که واقعن سمور با کلاسیه.قشنگ ایروه مِن ترازین قشنگ هم  ایدرایه.

بچه یل هی کم ایابون. سمور گوسنه-شِه.سمورهر هفته یه بچه ایخره. پیرمردَل تصمیم گِرُهتِن چند تا زن بسونن تا بچه یل بیشتر وابون.تاوسون قبلی 11 تا پیرمرد وَ ده زَیِن وصحرا. افتان وَ دِین ِ زن. گوهتن یه جای هِسی مهلی دوور منشه.دندونَه تیز کِردِن وهمه شون رهتن. اما دَ نوَمَن.هیشکی خَوَر نیاره و کو رتن، چو و شو وابی.

www.loori.ir

بچه یل هی کم ایابون. سمور دَ از بس چاق وابیه نیتره بیا مِن ده. یه جای قشنگی وَ اوبال ده سیش دِرُس کردن.

حسرت ایخـَرم سی مـَهلی چـِیَـل . ا َر  و ِی هـَمِی چـِیَـلی که وَ هوش خـُم هم رهـته  یه ذره ای هم بختر اعتنا  ایکردیم  ایسو ایطرسیم زبون د ی و بوا مونَ بیشتر بَلغـور کنیم.

 ایسو ایطرسیم لا اَقل گپَـل و متیل و حکایت ننه و بوا نه وَ جوون و دل نوش کنیم تا کم هی همش فکر کـُنن که نونیم چه وِی بو و بُخو بـُگن حالییته حواسته و خـُوشو یای شو رهته بو که دوره ی ما وابیـده یه طاعونی شهری گـَپ زدن و وِر داین هـَرچی لریه و جاش یه چـِیـَلی یتی مون دانه که وَش ایگـُن فارسی و اَر هَمَشه بـِگردی غیره عربی و خارجی هیچی پیا نیکـُنی .

 هَمی لری که ایسو یای مون رهته ریشه اش وَ زوون پهلوی ایرسه یو نه اونگـَلی ایگـُن که زوون ال قـَییمی نه ایشناسن و خوتو قاضی .

 ار ایسو زوون فارسی هم داره یواش و هُـمار هَـمار یای ما ایره دونسه بیت وَ گردن آُونگـَلی هه که نخاسن یه زوون دی یی و مادری حـُرمتش حفظ وابو و حال بیه وَ یه قومی . نونسن که هَمی زوون اَل و قول اینگـَل و عقب افتاده یه معدنی سی فارسیَ که زوون ملی مایه و هر واژه ی ایخاسن و هم ای زوون ال ایشـَهـِس وَشو وام بـِگره تا کم هی زوون دون ال عربی و ترکی و... سی ای زوون آمار درست کنن و هی ایقـدر کلمه نه مِن فارسی مال ولات و دیار خـُـشو بیو نن . (تازه کتابل شو هم یَـکـُلی چاپ وابیده)

 ای مـَـتن زوون دی ای نه هم وَ خاطر پیشنهاد ککام نوشتنم و وش هم ممنونم که یای مو و خیلی و دوسَلمون انداخت . دارم ایسو  یواش یواش وَ دِلم ایشینه لری نوشتن بد نی ایشا هم سی آزمایش که وابیده یه چـَنتا سطر بنویسید تا یای تو بیا چقه لری یای تو مونده .

 مو نه بوخشیت که سرتونَ وَدرد آوردم ولی لازم بی ی تلنگر ایجوری که اول وَ خـُم بزنم و بعد .... آخو ای همه گفتم که برسم وی چو که وَ حقیقت قدر زوون مون َ بدونین تا بیشتر مزمت نیاشته بو . شاد و سر بلند و لــُـر بیت.

شروه و گاگریوه از منظر زیبایی شناسی موسیقی:

اگر واقعگرایانه بخواهیم نگاه کنیم در واقع موسیقی ما سرچشمه گرفته از طبیعت اطراف ماست و این عناصر اربعه و اقلیم ها و .. است که موسیقی را به این سمت سوق داده است . با ایت دید موسیقی ما نه غم انگیز بنظر می رسد بلکه دلنواز و موجب انبساط خاطر دل افسرده است

  نخست آنکه از جنبه ی موسیقی یایی آوازهای غمگنانه آن بخش از الحان و نواها را در بر می گیرد که سایه ی شوم تنهایی و تاریکی و غربت و ناچاری و ... را سرداده و مدام به طبل نا امیدی و بی سرانجامی می کوبد. و دریچه ای نو را برابر دیدگان خود متصور نیست.

با این حال آنچه از نظر دور نیست تعلق اشکال گوناگون و متنوعه آن به اقوام و طوایف مختلفی می باشد، که ما در این مقال به بررسی این موضوع در میان مردم لر و آنهم از دید زیبایی شناسانه خواهیم  پرداخت.

 ناگزیر این سوال طرح خواهد شد که چرا و به چه دلایلی غم در موسیقی ما شیوع فراوانی یافته و موسیقی غمگنانه بخش بزرگی از زندگی و حافظه ی این مردمان را در بر گرفته است.برخی ریشه ی تاریخی این موضوع را به اسطوره ها مربوط دانسته و اصل و  مبدا چنین غم زیبایی را در سوگواریهایی که در مراسمی چون کشته شدن قهرمان و دلاوری چون سیاوش در ایران باستان بوده قابل جستجو می دانند . کما اینکه آورده اند:

(( مردم بخارا را در کشتن سیاوش نوحه هاست ، چنانکه در همه ی ولایات معروف است و مطربان آن را سود ساخته اند و می گویند قوالان آن را گریستن مغان خوانند و این سخن زیادت از سه هزار سال است ..)).( موسیقی مذهبی ایران – محمدتقی مسعودیه- انتشارات سروش – چاپ اول صفحه 17)

با ديدن كلمه لر كنجكاو شد و پرسيد منظور شما از لرنا چيست؟ جواب دادم از كلمه لر گرفته شده است. احساس كردم با بقيه مردم فرق دارد. بعدا متوجه شدم كه خدايار از دلسوخته ها و علاقمندان فرهنگ و ادبيات لري بختياري است و در اين راه كارهايي را هم انجام داده است و مشغول تدوين كتابي با موضوع ادبيات و اشعار شفاهي ايل بختياري است. به ياد سپهوند قهرمان  بوكس كشور افتادم كه براي امرار معاش به كارگري ساختمان مي پردازد و دغدغه اش پس از بازگشت از المپيك چين اين است كه صاحب كارش او را به علت غيبت يك ماهه ناشي از حضور در مسابقات جهاني اخراج كرده است.

حاج رمضان چوبینه مي گفت: اگر ما مردم لر هويت خود ر از دست بدهيم همه چيزمان را از دست داده ايم. فرق آدم با حيوانات در همين است كه حيوانات فقط به فكر پركردن شكم و توليد مثل هستند اما براي ما آدمها چيزهايي مثل هويت و فرهنگ و تاريخمان هست كه از نان شب هم واجب تر مي دانيم. هر ملت و قومي و شهري كه بيشتر بر روي فرهنگ و تاريخ و هويت شان كار كرده اند هم ازنظر مادي و هم از نظر معنوي ثرتمندتر از بقيه هستند. و ملتي كه هويت خود را از دست بدهد همه چيزش را ازدست داده اند.

ادامه ی این مقاله را در ادامه ی مطلب ببینید.....

تو می بُری ¸ بَـختـُم نی بُره:

براستی که در پس هر ضرب المثل و زبانزدی رازی و سخنی و گاه گوشه ای از تاریخ مربوط به آن قوم نهفته است . گاه آنچه ما به زبان می آوریم و آن را تنها به عنوان کلید میانبری برای انتقال مفاهین  و الفاظی طویل و مفصل ¸ در قالب جمله ای ساده یا تک بیتی یا عبارتی به کار می گیریم ¸چنان محتوا و مضامین بکر و بدیعی دارند که بسیاری از سخنوران ومتکلمان خاص آن زبان از آن بی اطلاع اند .

    نمونه ی حاضر ازآن دست ضرب المثل ها و زبانزدهای است که در مناطقی از لرستان جنوبی خصو صا ممسنی و کهگیلویه و بویر احمد به و فور استعمال می شود و کمتر کسی از راز و رمز آن اطلا ع دارد . 

                                

رقص شاد مانه چوپی در ممسنی((رقص زنان)):

 رقص پر نشاط وشادمانه چوپی هنگامی که اصوات موزون و دلنواز موسیقی محلی چوپی (رقص زنان)از طریق ((کرنای)) استادان مجرب و چیره دست محلی به نوا در می آید  و هنگامی که نقاره ی بزرگ و کوچک به وسیله ی چوبک های ضاربان مجرب به فغان و غوغا می نشیند ¸آنوقت زنان و دختران جوان و میانسال و حتی کهنسال ممسنی با پوشیدن لباسهای فاخر و پر نقش و نگار محلی خود و با حجب وحیا به ساحت و میدان رقص چوپی آمده و با طمانینه و حرکات موزون و رسا و به شکل قوس قزحی به دور میدانی حلقه زده و با رقص پرشکوه دسته جمعی خود هنرنمایی می کنند .